TC
MARMARA ÜNİVERSİTESİ
ATATÜRK EĞİTİM FAKÜLTESİ
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ
KARŞILAŞTIRMALI EDEBİYAT DERSİ ÖDEVİ
ÖDEVİN KONUSU:
FİLME AKTARILMIŞ BİR ROMANIN İKİ TÜR ARASINDA KARŞILAŞTIRMALI İNCELENMESİ
SEÇİLEN KİTAP:
SELVİ BOYLUM AL YAZMALIM
CENGİZ AYTMATOV, 1970 (Kitap)
ATIF YILMAZ, 1977 (Film)
ÖDEVİ DEĞERLENDİRECEK HOCA:
Prof. Dr. EMEL KEFELİ
HAZIRLAYANIN
ADI SOYADI: HÜSEYİN GÖKCE
NUMARASI: 20050031
SINIFI: 4
SELVİ BOYLUM AL YAZMALIM
Filmin Künyesi
Özgün ad: Selvi Boylum Al Yazmalım
Yönetmen: Atıf Yılmaz
Yapımcı: Arif Keskiner
Senaryo yazarı: Ali Özgentürk (Cengiz Aytmatov’un romanından uyarlama) Oyuncular:
Aktör / Aktris
Karakter
Türkan Şoray
Asya
Kadir İnanır
İlyas
Ahmet Mekin
Cemşit
Nurhan Nur
Gülşah
Cengiz Sezici
Hamit
Elif İnci
Samet
İhsan Yüce
Yakup
Görüntü yönetmeni: Çetin Tunca
Film müzikleri: Cahit Berkay
Yapım yılı, ülkesi: 1977, Türkiye
Yapım şirketi: Yeşilçam Film
Aldığı Ödüller:
Yıl
Ödül adı
Kategori
1978
15. Antalya Altin Portakal film festivali:
Ø En iyi görüntü yönetmeni: Çetin Tunca
Ø En iyi yönetmen: Atıf Yılmaz
Ø En iyi ikinci film
1978
Taşkent Film Şenliği
v En iyi kadın oyuncu: Türkan Şoray
Cengiz Aytmatov’un kitabıyla Atıf Yılmaz’ın filmini farklılıklar ve benzerlikler açısından inceleyelim.
Not: İtalik yazılmış bölümler kitaptaki olayların filme aktarılıştaki açıklamalarıdır.
OLAY ÖRGÜSÜ
Kitapta olaylar İlyas’ın bir gazeteciyi kamyonuna almamasıyla başlar. Daha sonra gazeteci o kamyoncuyu (İlyas) bir trende görür ve onun hikayesini dinlemeye başlar.
Filmde hikayedeki gazeteci yoktur. Olay direkt olarak İlyas’ın hikayesinden başlar.
İlyas kamyonculuk için bir kolhoza gönderilir. O kolhozda çalışmayı sevmez. Çünkü kolhoz yolları berbattır. Kamyonunu çok sever ona zarar gelsin istemez.
İlyas kolhoza değil bir baraj yapımında toprak taşıma işine verilir. İlyas gitmek istemez çünkü aynı şartlar burada da geçerlidir.
İlyas kolhozda kamyonu çamura sapladığı sırada bir kızla tanışır ve onu arabasıyla eve bırakır.
Filmde bu tanışmadan önce kıza bir hikaye uydurulmuştur. Kız anası ve kardeşleriyle beraber baraj suları altında kalacak bir evde yaşar. Anası evi boşaltmak istemez. Asya’yı (Aysel) bir yere gönderirken yüzüne karalar sürer. Ama Asya onları yolda temizler. Yolda İlyas’la karşılaşmaları kitapla aynıdır. Yalnız İlyas’ın Asya’nın önünü kesmesi biraz abartılmıştır.
İlyas o gece hep Aysel’i düşünür. Sekreter Kadiça bunu fark eder. Kadiça İlyas’tan hoşlanıyordur. Cantay isimli bir kamyoncu oradakilerin üzerine su sıkar. İlyas Cantay’a kin besler.
İlyas Can(Cantay) ile kavga eder. Dilek(Kadiça) ile görüşüp öpüşür. Bu sahne aralarındaki ilgi bağının kurulması içindir. İlyas Asya’yla tanıştıktan sonra kamyonuyla dertlenir. Kitapta İlyas’ın kamyonunu sevdiği söylenir ancak böylesine bir yakınlıktan bahsedilmez.
İlyas sonraki günlerde yolda Aysel’le buluşur. Aysel’in nişanlısı vardır. Bugünlerde İlyas’ın görev yeri değişir. İlyas Aysel’i göremeyeceğini düşünür ve iş yerinden kaçar Aysel’le konuşmaya gider. Aysel’i bulur ve beraber kaçarlar. O geceyi Isık Göl’ü kenarında geçirirler. Sabaha kamyoncu arkadaşları onu tebrik eder. Can dostu Alibek ona Aysel’le yerleşmesi için bir oda ayarlar. İş yerinin müdürü de İlyas’ı kaçmasından dolayı affeder.
İlyas’ın Asya’yla buluşmaları kitaptan biraz farklıdır. İlk seferde İlyas evlerinin önüne gelir. Asya anasından çok korkar. Ama onu kandırmayı başarır. İşyeri değişen İlyas hemen kamyona atlar ve Asya’nın evine gelip onu kaçırır. Kitap İlyas tam yük alacakken kaçmıştı ve yolda Cantay’la (Can) yarışmıştı. Kitapta Isık Göl varken filmde bir dere kenarına giderler. Sabah kamyoncularla ve müdürle görüşmesi kitapla benzerdir. Alibek yerine filmde, ona yardım eden babacan bir adam vardır.
İlyas evliliklerinin ilk günlerini anlatır.
Filmde kitapta olmayan en önemli sahne düğün sahnesidir. Filmde Asya telli duvaklı bir gelin olur. Evliliğin ilk günleri bir İlyas’ın bir Asya’nın dilinden anlatılır.
Bir süre sonra bir oğulları olur ve adını Samet koyarlar. Bir gün Dolon geçidinde İlyas arkasına yüklü bir kamyonu bağlayıp çok tehlikeli bir teşebbüsle onu çeker ve geçidin dışına çıkarır.
Filmde doğum gecesi ve araba çekme gecesi birleştirilmiştir. İlyas’ın çektiği araba kamyon değil 11 yolculu bir minibüstür.
O günlerde şirkete zorlu bir iş verilir. İlyas bu işi yetiştirmek için kamyonların arkasına römork takmayı önerse de herkes ona deli gözüyle bakar. İlyas bunun yapılabileceğini ispatlamak için gizlice kamyonunun arkasına römork takıp geçidi aşmak ister ama başaramaz. Eve gider ve Aysel’le tartışır. Kamyoncu arkadaşları bunu bir rezalet olarak değerlendirirler. Şef onu bu yoldan alıp tamir bölümüne vermek ister ama Kadiça onu iç hatlara almayı başarır.
Filmde bu bölüm tamamen kesilmiştir. Kitapta römork meselesi yüzünden İlyas tamir atölyesine alınmak istense de bundan vazgeçilir. Ancak kitapta römork meselesi hiç yoktur. İlyas daha önce geçitte çektiği minibüs yüzünden ceza alır. Tamir atölyesinde çalışır.
İlyas dışarıda Alibek’le tartışır. Alibek onu kendini beğenmekle suçlar. İlyas orada Cantay’la kavga eder. Morali bozulan İlyas o gece Isık Gölü kenarına gider. Orada Kadiça’yla karşılaşır. Kadiça onu evine götürür. O geceyi beraber geçirirler. Sabah evden çıkınca Cantay onu görür ve manalı manalı öksürür. İlyas otomobil merkezine gider. O gece Alibek bir römorkla geçidi dikkatli bir şekilde geçmiştir. Sonraki günlerde kamyoncular römorklarla geçidi geçerler. İlyas da bu işte çalışır ancak Kadiça’yla beraber yaşaması ve römork olayı onu bitirmiştir. İyice kafayı bozar. Sık sık içer ve Kadiça’yla yaşar. Aysel’e karşı suçluluk hisseder. Aysel bu ihaneti Cantay’dan öğrenir ve Kadiça’ya sorarak da teyit eder. Aysel onu terk eder ve baba evine döner. İlyas hemen köye gitse de Aysel’i göremez. Köy çocukları onu taşlayarak kovarlar. İlyas Kadiça’ya geri döner.
Römork olayı filmde atlandığı için bu bölüm İlyas’ın ceza almasının arkasına konmuştur. İlyas cezasını çekerken Asya kocası adına müdürden özür diler. Bunu gururuna yediremeyen İlyas Asya’yı tokatlar. İlyas artık kafayı dağıtmıştır. Asya’ya kızdığından Dilek ile beraber yaşamaya başlar. Asya İlyas’ı çok bekler. Bir gün Can İlyas’ın yasak ilişkisini Asya’ya anlatır. Ona inanmak istemeyen Asya gece gelip Dilek’in penceresinden içeriyi gözler ve İlyas’ı orada görür. Asya evi terk eder. İlyas köye gitse de Asya oraya hiç gelmemiştir(kitapta köye gitmişti.). Çocukların İlyas’ı taşlaması da filmde yoktur.
Kadiça’yla beraber Frunze’ye giderler. Orada bir çiftlik işletirler. İlyas karısını ve oğlunu özlediği için Kadiça’dan ayrılır ve Aysel’in köyüne gider. Ama Aysel başkasıyla evlenmiştir.
İlyas tekrar kamyonculuk yapmaya başlar. Bir gece içkili halde geçitte kaza yapar. Baytemir isimli bir yol bakımcısı onu evine götürür. Baytemir seneler önce İlyas’ın kamyonunu çektiği adamdır. Ancak adam onu tanımamış gibi görünür. İlyas orada Aysel’le karşılaşır. Adamın Aysel’i ve Samet’i tamamen sahiplendiğini görür. O gece orada kalır ama gözüne uyku girmez. Sabah olunca adamla İlyas kamyonu çalıştırmaya çalışırlarken motorun gürültüsünden yararlanan İlyas Aysel’e beraber gitmeyi teklif etse de o kabul etmez.
Filmde bu bölümden çokça kesinti vardır. Çiftlik işi filmde tamamen atlanmıştır. İlyas Dilek’le beraber yaşamaya başlar. Bu sırada Asya pişman olup geriye dönmüştür ama İlyas’ın Dilek’le gittiğini öğrenince onu tamamen terk eder. Asya’nın evden kaçışından sonraki hayatı kitapta en sonda anlatılır. Filmde ise İlyas’ın yaşadıklarıyla eş zamanlı anlatılır. Bundan önce Asya’nın evden kaçışı da sahnelenir. Asya yolda otostop çeker onu bir kamyonet alır. Kamyonette bir adam Samet’e sıcak davranır. Adam Asya’nın gidecek bir yeri olmadığını anlar ve onu kendi evine yerleştirir. Samet hasta olur. Orada bir hafta kalmak zorunda olurlar. Bu adam kitaptaki Baytemir’in filmdeki versiyonu Cemşid’tir. Cemşid Asya’dan hoşlanır. Onu bırakmak istemez. Asya birkaç gün sonra eve dönüp İlyas’ı bulamayınca Cemşid onu geri kendi evine götürür. Asya yollarda hep İlyas’a rastlamaya çalışır. Cemşid ise sabırla onun kendisini sevmesini bekler. Birgün Cemşid geldiğinde Asya “Seni bekliyordum” der ve böylece Cemşid amacına ulaşmış olur. Kitapta bu bölümler en sonda anlatılacaktır farklılıkları orada söyleyeceğim.
Sonraki günlerde İlyas arkadaşlarıyla oynayan Samet’i görür. Her gün onun yanına gidip hem Samet’i hem de arkadaşlarını kamyonla gezdirir. Artık Samet’i görmek için çalışır. Hayatına düzen vermeye başlar. Bir gün Samet gelmemiştir çocuklar annesinin Samet’i oynamaya bırakmadığını söylerler. İlyas oğluna bir oyuncak kamyon alıp Aysel’in evinin önüne gider. Samet’i alıp gezmeye götürür. Yolda Baytemir’i gören Samet onu babası bildiği için “Babama gideceğim” diye ağlar. Oyuncağını da almadan arabadan inip Baytemir’e koşar. İlyas yıkılmıştır. Baytemir karşısında yenilgiyi kabul edip geri döner.
İlyas burada anlatmayı bırakır ve kompartımandan dışarı çıkar.
Filmde beraber yaşamaya başlayan Asya ile Cemşid’in yavaş yavaş birbirine ısınması ve sonunda nikah kıyılması işlenir. İlyas’ın yaralı bir şekilde eve gelmesi gösterilir. Kitapta Baytemir İlyas’ı tanımamıştı ama filmde birbirlerini hatırlarlar. Cemşid o gün içinden çok düşünür. Asya eğer İlyas’a dönmek isterse onu engellemeyecektir. Asya da o gece sürekli sevginin aslında ne olduğunu kendine açıklamaya çalışır. Karar verir: Sevgi emektir, iyiliktir. Bu yüzden Cemşid’i terk etmemelidir. Sabah olup arabayı çalıştırmaya çalışırlarken kitaptaki gibi İlyas’la Asya konuşurlar ve Asya oradan uzaklaşır. Öbür gün İlyas Samet’i evlerinin önünden alıp kamyonla gezdirir. Asya bunu görünce öbür gün çocuğu dışarı bırakmaz. İlyas Asya’nın Samet’i dışarıya bırakmadığını görünce bir sonraki gün kamyonu biraz uzakta bırakarak Samet’i gizlice kamyona götürür. İlyas’ın çocuğu kaçırdığını düşünen Asya koşar ve kamyonun önünü keser. Bu sırada Samet de Cemşid’i görüp ağlamaya başlamıştır. Arkadan Cemşid yetişir, önden Asya yolu keser. İlyas Samet’i indirince çocuk hemen Cemşid’e koşar. Asya bir seçim yapmak zorundadır. İlyas mı Cemşid mi? Sevginin emek ve iyilik olduğunu düşünür ve seçimini Cemşid’den yana kullanır. Burada film son bir kez İlyas ve Asya’nın bakışmasıyla biter.
İlyas’ın hikayesi bitince gazeteci, Baytemir’inm hikayesini anlatır. Yol bakımcısı olan Baytemir 2. Dünya Savaşı’na gitmeden önce evlidir ve iki çocuğu vardır. Savaştan dönünce evlerinin üstüne çığ düştüğünü görür. Ailesi yok olmuştur. Bu olayı Cemşid filmde Aysel’e deprem olarak anlatır. Aysel karşılaşması ve onu misafir etmesi filmdekine benzer. Ona gitmek için yoldan bir arabaya çevirmeye gidip de hiçbir arabayı çevirmemesi de filmde çok iyi yansıtılır. Kitapta İlyas’ın ağzından dinlediğimiz bölümde Baytemir İlyas’ı tanıyamamıştı ancak Baytemir aslında onu tanımıştır. Daha sonraki olayları filmin anlatıldığı bölümler de belirtmiştim.
Gazeteci son olarak İlyas’ın uzaklara gittiğinden bahseder. İlyas gitmeden önce Isık Göl’üyle vedalaşmıştır.
Film Hakkında Genel Tespitler
1.İsimler Türkçeye uydurulmuştur: Aysel - Asya , Baytemir - Cemşid , Cantay – Can , Kadiça – Dilek
2.İlyas filmde çok çapkın biri gibi gösterilmiştir.
3.İlyas’a sürekli “İstanbullu” şeklinde hitap edilir.
4.Kırgız sahasının ürünü olan kitap Türkiye sahasına uyarlanmıştır.
5.Filmi kısa tutup konunun özünü vermek için kitaptan birçok bölüm kesilmiştir.
6.Filmde “Sevgi emektir, iyiliktir” şeklinde bir çıkarım yapılır ancak kitapta böyle bir şey yoktur.
7.Kitaptaki karakterler filme aktarılırken fiziki olarak çok uygun oyuncular seçilmiştir.
8.İlyas’ın kamyonuna olan sevgisi filmde abartılı olarak işlenmiştir. Filmin bazı yerlerinde İlyas kamyonetle konuşur ve dertleşir.
